afryka.org Czytelnia Poznaj Afrykę! Zakazane batuco

Było coś takiego w tej muzyce, co sprawiło, że w 1866 roku portugalscy kolonizatorzy zabronili jej wykonywania. Być może za bardzo kojarzyła się im z  Afryką, którą na Cabo Verde za wszelką cenę starali się wykorzenić? 

Pretekstem był nacisk  władz kościelnych; podobno batuco  stanowiło  obrazę moralną i  zagrażało porządkowi  publicznemu. Ale tak naprawdę było w tej muzyce zbyt dużo Afryki, poruszała zbyt dużo niebezpiecznych strun.

Batuco, jeden z muzycznych gatunków archipelagu.  Powstało i rozwijało się na Sotavento,  południowych wyspach,  szczególnie na największej i najbliższej kontynentu  wyspie Santiago. Było muzyką pól i wsi, ożywiało uroczystości rodzinne i religijne. Było i jest domeną muzykujących kobiet, mężczyźni wykonywali je rzadko.   Jedne kobiety siadały, unieruchamiały  rulony materiałów między nogami i uderzając w nie wybijały  odpowiedni  rytm ( biali zabraniali używania bębenków) ; inne opasywały się materiałem i tańczyły pośrodku. Jedna z kobiet śpiewała , wspomagana przez chór siedzących. Mogła śpiewać i improwizować całymi godzinami, a tematów pieśni nie brakowało: życie wiejskiej wspólnoty,  miłość, porady seksualne.

Każdy gatunek ma swojego mistrza. Batuco także. Nacia Gomi.  Ma 83 lata, dyplomatyczny paszport Cabo Verde, od pięciu lat kłopoty zdrowotne i sławę królowej batuco. W kulturze kabowerdyjskiej  jest  dla batuco tym,  czym dla morny Evora.

Nacia Gomi  czyli Ignacia Maria Gomes Cabral. Nie umie czytać ani pisać, jest wdową, pochowała pięcioro z sześciorga dzieci i mieszka wciąż na wyspie Santiago , w Ribeira Seca.  Ma  w swej karierze dwie płyty : „Nacia Gomi – Cu sê Mocinhos” i „ Finkadus na Raiz”, oraz, między innymi współpracę ze słynną grupą Ferro Gaita.

Dziś o koncertach  raczej nie ma już mowy. Nacię bardzo  bolą nogi, narzeka, że już nie daje rady chodzić do kościoła, a ponieważ jest bardzo religijna  ogląda i słucha transmisji mszy w radio i telewizji. Oczywiście batuco nikt jej nie uczył. „Już się z tym urodziłam”, powtarza. Pierwszy raz wystąpiła na weselu, ale nie było to doświadczenie zbyt przyjemne: miała tylko 14 lat i inne, znane już  wykonawczynie batuco zdecydowanie ją lekceważyły.

Jednak nie zniechęciła się, czuła, że prędzej czy później dopnie swego. Stopniowo śpiewała coraz więcej, choć nie rozwiązywało to jej problemów z utrzymaniem rodziny. Gdy rząd Cabo Verde w imię zasług dla narodowej kultury wydał jej dyplomatyczny paszport  oznajmiła, że …raczej jest głodna. Rząd przyznał jej wtedy dożywotnią pensję w wysokości 10 000 escudos, czyli  mniej niż  100 euro. „Tyle, że te pieniądze raz przychodzą, raz nie…” wyznaje pieśniarka. 

Jej płyty znajdują się w katalogach największych muzycznych sklepów internetowych, koncertowała  w wielu krajach Afryki, Europy i w Ameryce.  Po prostu Nacia  Gomi : wielka artystka mało znanego  (  należałoby raczej powiedzieć prawie  w ogóle nieznanego) , muzycznego stylu małego, afrykańskiego kraju.

Cóż, nie bez powodu ktoś powiedział, że na dwóch Kabowerdyjczyków trzej to muzycy.  Cabo Verde to naprawdę wielka obfitość muzycznych talentów. Tylko że nie każdy miał szczęście trafić na swojego odkrywcę, uczciwego odkrywcę,  swego  José da Silvę., więc nie każdemu było dane stać się Cesarią Evorą.   Nacia Gomi  takiej renomy się raczej nie doczeka.

A  właśnie, jak  mawiają Francuzi, wracając do swoich baranów czyli do tematu  najlepiej mi znanego, kanadyjska prasa relacjonuje początek  amerykańskiego tournee  Cesarii Evory. Koncert w Ottawie, pierwszy  po kilkumiesięcznej przerwie, spowodowanej kłopotami zdrowotnymi  rozpoczął się…owacją na stojąco! Potem już było normalnie, czyli   muzyka, muzyka, muzyka. Aż do kolejnej  owacji na stojąco, na koniec. 

A wracając do batuco, gatunek ten miał nie tak dawno swoją wielką nadzieję:  Orlando Pantera,  pieśniarz i idol młodego pokolenia, który nie tylko sięgnął po tradycyjne pieśni, ale nadał całemu  gatunkowi nowy charakter i  blask. Niestety kilka lat temu zmarł.  Ale skoro  mimo dziejowych przeszkód batuco przetrwało całe wieki, może przetrwa i teraz?  Nawet jeśli jego królowa, Nacia Gomi  ma 83 lata.

Elżbieta

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *