06-11-2008
P jak Pular. Cz III – klasy rzeczownikowe.
Ostatnia, krótka notka o pular traktuje o bardzo rozbudowanym – nawet w porównaniu do innych języków Afryki - systemie klas rzeczownikowych w tym języku. ZNÓW POŻARŁO MI KURSYWĘ I WYTŁUSZCZENIA - CO GORSZA ODSTĘPY MIĘDZY PARAGRAFAMI TEŻ.
Rzeczownik – osobliwości.
Zanim jednak przejdziemy do wyliczenia dwudziestu kilku klas pularskich rzeczowników, kilka uwag o innych osobliwościach tej części mowy:
Pozorna nieregularność liczby mnogiej. Laikowi trudno czasem powiązać ze sobą pularskie formy liczby pojedynczej i mnogiej tego samego rzeczownika (patrz przykłady niżej). Pozorny chaos kryje jednak logiczny (choć nie prosty) system przyrostków i wymiany spółgłosek.
Przykłady:
pullo on - fulbhe bhen = człowiek – ludzie
fello ngon – pelle dhen = wzgórze – wzgórza
mboddi ndin – bolle dhen = wąż – węże
kodho on – hobhbhe bhen = gość – goście
lewru ndun – lebbi dhin = miesiąc – miesiące
otowal ngal – otooje dhen = samochód – samochody
Liczba ogólna, pojedyncza i mnoga. Po polsku słowo „pies” w liczbie pojedynczej może odnosić się do konkretnej istoty (mój pies wabi się Fafik), jak i do „psów w ogóle” (np. pies jest najlepszym przyjacielem człowieka). W pular w obu przypadkach używa się różnych form – rzeczowniki mają formy ogólne (mówimy o czymś w ogóle, jako takim), pojedyncze (podkreślamy, że mowa o jednym przedmiocie/osobie) i mnogie (zaznaczamy, że przedmiotów / osób jest kilka). Najczęściej używane są w praktyce formy ogólne.
Przykłady:
samochód - (w ogóle) oto on - (jeden) otowal ngal - (kilka) otooje dhen
pies – bare on – bareeru ndun – bareeji dhin
klucz – saabi on – baabiwal ngal – caabiije dhen
Teraz już o klasach rzeczownikowych (polecam powrót do mojej pierwszej notki na ten temat). Wyrazy pisane wyżej kursywą to rodzajniki „zgadzające” się z klasą do jakiej klasy do jakiej należy rzeczownik. System podobny jak francuski czy niemiecki, tyle że zamiast dwóch czy trzech rodzajów klas jest 24. Liczba mnoga tworzy własne klasy.
Lista klas, z wyliczeniem, jakie rzeczowniki wchodzą w ich skład:
on – wyrazy oznaczające ludzi w l.poj.; wszystkie formy ogólne; niektóre zapożyczenia
bhen – wyrazy oznaczające ludzi w l.mn.
dhen – liczba mnoga (wyrazy kończące się na -e)
dhin – liczba mnoga (wyrazy kończące się na –i)
nden – miary czasu; nazwy miejsc; zwierzęta; rzeczowniki abstrakcyjne; inne
ndin – jedzenie; zwierzęta; nazwy cech; formy odczasownikowe; inne
ndun – małe zwierzęta; części ciała; formy odczasownikowe; inne
ngen – bardzo mało wyrazów, trudne do zaklasyfikowania
ngon – części ciała; przedmioty okrągłe
ngun – różne (zakończone na –u)
ngal – zgrubienia; abstrakty; części ciała; l.poj zakończone na –wal; inne
ngel – negatywnie nacechowane zdrobnienia i zgrubienia
ngin – owady i inne;
ngol – przedmioty podłużne; formy odczasownikowe i abstrakty; inne
mban – rzadka, trudne do zaklasyfikowania
kan - różne (zakończone na –a)
kin – drzewa; środki lecznicze; ostre przedmioty; inne
kon – rośliny trawiaste; usta; inne
dhan – płyny; inne
kal – zdrobnienia nazw płynów i innych wyrazów klasy dhan
kol – bydło
kun – zdrobnienia
koy – liczby mnogie wyrazów klasy kun
dhun – wszytsko co nie mieści się w innych klasach; wyrazy których klasy się nie zna
Jak widać, podział jest dość chaotyczny i niekonsekwentny. Niektóre klasy mają konkretne, łatwo rozpoznawalne znaczenia, inne łączą wyrazy o określonym kształcie fonetycznym, jeszcze inne wydają się przypadkowym zbiorem bez żadnego „klucza”. Sytuacja taka –ta nielogiczność klasyfikacji- jest dość typowa w ogóle dla wszystkich języków gdzie klasy rzeczownikowe występują. I tym stwierdzeniem żegnamy się z pular.
Języki Afryki. E jak ewe.
Wpis łamiący porządek alfabetyczny i nietypowy. Ale porządek się i tak jakoś rozlazł. Zamiast prezentacji języka, tym razem prezentacja językowego projektu, którego przedmiotem jest język...
Rodzina Niger-Kongo. Języki gbe.
Przegląd afrykańskich rodzin językowych kończymy na rodzinie Niger-Kongo (nazwa od rzek, nie od krajów), która jest jednak na tyle ogromna (ok. tysiąca języków tworzących...
Człowiek zwany czwartkiem czyli akan i imiona
W małym nawiązaniu do niedawnego artykułu Pawła Średzińskiego o dzieciach w tradycji Akan ( http://afryka.org/index.php?showNewsPlus=4728 ) parę słów o imionach "kalendarzowych" tam...
Zaloguj się
Tylko zalogowani użytkownicy mogą dodawać komentarze.
Jeśli nie pamiętasz swojego loginu i/lub hasła, to skorzystaj z funkcji odzyskiwania hasła.
dodaj komentarz
